De Limburgse Biodiversiteitsmonitor helpt agrariërs om inzicht te krijgen in hun prestaties op het gebied van natuurinclusieve landbouw en biedt daarmee een stevig vertrekpunt voor verdere verduurzaming van hun bedrijf. Dat blijkt uit een onafhankelijke evaluatie van de monitor, die de afgelopen jaren is uitgevoerd binnen het programma Natuurinclusieve Landbouw Limburg (NIL).
Tegelijkertijd laat de evaluatie zien dat verdere doorontwikkeling nodig is om de monitor in de toekomst breder in te kunnen zetten als instrument voor beleid, beloning en verdere opschaling. De anonieme input uit een enquête onder de deelnemers is gebruikt voor deze evaluatie.
Binnen de Limburgse Biodiversiteitsmonitor werken overheden, agrarische organisaties, kennisinstellingen, natuurorganisaties en ondernemers samen aan één gezamenlijke ambitie: de transitie naar een toekomstbestendige, natuurinclusieve landbouw. Juist die brede samenwerking wordt door de onderzoekers als onderscheidend gezien. Waar vergelijkbare initiatieven vaak blijven steken in overleg of een gezamenlijke start, is in Limburg de beweging gemaakt om de samenwerking ook daadwerkelijk te gaan verankeren in de dagelijkse praktijk.
Inzicht als startpunt voor ontwikkeling
Gedurende de eerste programmaperiode nemen sinds 2023 57 melkveehouders en 18 akkerbouwers deel aan de monitor. Zij ontvingen jaarlijks inzicht in hun prestaties op basis van kritische prestatie-indicatoren (KPI’s) op thema’s als nutriëntenbalans, gewasbeschermingsmiddelen, agrarisch natuurbeheer, bodem en emissies. Daarmee kregen zij niet alleen zicht op hun eigen ontwikkeling, maar ook handvatten om gerichte keuzes te maken voor hun bedrijf.
“De monitor is in de eerste plaats een leerinstrument”, zegt LLTB-projectleider Anne Hoogeveen. “Ondernemers zien waar ze al goed scoren en op welke onderdelen nog kansen liggen. Dat levert waardevolle gesprekken op en helpt om onderbouwde keuzes te maken die passen bij hun eigen bedrijfsvoering.”
Uit de evaluatie blijkt dat de monitor goed in staat is om verschillen tussen bedrijven zichtbaar te maken en ontwikkelingen door de jaren heen te volgen. Vooral voor de melkveehouderij vormt de huidige systematiek een stevige basis. Voor de akkerbouw is eveneens een goed fundament gelegd, al vraagt de verzameling en registratie van gegevens daar nog verdere ontwikkeling voordat grootschalige opschaling mogelijk is. “We zijn op dit moment bezig met de voorbereiding op doorontwikkelingen, en hopen dit najaar te gaan starten.”
Doorontwikkelen richting de toekomst
Hoewel de monitor zijn waarde heeft bewezen, adviseren de onderzoekers om de systematiek verder aan te scherpen. Zo kan de monitor beter aansluiten op de nieuwste landelijke ontwikkelingen rond KPI’s en sterker worden gekoppeld aan regionale doelen. Ook zou daarmee meer gedaan kunnen worden met de Limburgse uitdagingen zoals erosieproblemen en unieke eigenschappen van lössgrond. Ook zien de onderzoekers kansen om de begeleiding van deelnemers verder te versterken. Dit was één van de conclusies. “Dit willen we bijvoorbeeld doen door dataverzameling te automatiseren via een koppeling met de kringloopwijzer en bedrijfsmanagementsystemen. Daarnaast zetten we in op betere kennisuitwisseling tussen deelnemers”, geeft Hoogeveen aan.
“Juist de ervaringen van de afgelopen jaren geven ons een stevige basis om verder te bouwen. We weten inmiddels welke onderdelen goed werken en waar nog verbeteringen mogelijk zijn. Die inzichten nemen we mee in de volgende stap van de Limburgse Biodiversiteitsmonitor.”
Blijven leren en verbeteren
De evaluatie onderstreept dat natuurinclusieve landbouw vraagt om een aanpak waarin ondernemers kunnen leren, experimenteren en zich stap voor stap ontwikkelen. De Limburgse Biodiversiteitsmonitor levert daarvoor belangrijke inzichten op. Niet door bedrijven af te rekenen, maar door prestaties inzichtelijk te maken en ondernemers te ondersteunen bij hun ontwikkeling.
Hoogeveen: “Natuurinclusief boeren begint met weten waar je staat. Vanuit dat inzicht kun je gericht werken aan een bedrijfsvoering die goed is voor bodem, water en biodiversiteit én die perspectief biedt voor de ondernemer. Dat blijft ook de kracht van de Biodiversiteitsmonitor.”
De aanbevelingen uit de evaluatie vormen de basis voor de verdere ontwikkeling van de monitor binnen Natuurinclusieve Landbouw Limburg. “We hopen in het najaar uitsluitsel te krijgen over het vervolg van de Biodiversiteitsmonitor.” Daarbij blijft het uitgangspunt hetzelfde: ondernemers ondersteunen met praktische inzichten, kennis en samenwerking, zodat zij op hun eigen bedrijf stappen kunnen zetten naar een toekomstbestendige landbouw. “Op onze Inspiratiedag Natuurinclusieve Landbouw op 8 oktober willen we hier aan bijdragen door kennis en ervaring met elkaar te delen.”
